zaterdag 7 december 2002
De naam Messiah betekent 'Gezalfde' en is afkomstig van het Hebreeuwse woord Masjiach. Het wachten op de komst van de Messias is tot op heden een belangrijk onderdeel van de Joodse religie.
De tekst van Händels oratorium is volledig ontleend aan de bijbel, zowel aan het Oude als aan het Nieuwe Testament (de Profeten, de Psalmen en de Evangeliën). Wie de teksten bij elkaar gezocht heeft, is onduidelijk. Men noemt Charles Jennens, maar het is zeer denkbaar dat Händel zelf een groot aandeel heeft gehad in de keuze van de teksten. De volgorde van de teksten in met name deel I correspondeert met de lezingen van de Anglicaanse liturgie in de adventstijd.
De Messiah heeft drie delen. De Ouverture bestaat uit een langzame, majestueuze inleiding en een snelle fuga. De komst van de Messias wordt aangekondigd en de geboorte bezongen in verschillende aria's en koren. Een en ander culmineert in het koor Glory to God. Het tweede deel handelt niet alleen over het lijden en sterven van de Heiland, maar ook over zijn opstanding en de verkondiging van het evangelie, met als grootse afsluiting het bekende Hallelujahkoor. Het derde deel maakt de luisteraar deelgenoot van de overwinning op lijden en sterven van de hele mensheid (bijv. in de aria 'I know that my Redeemer liveth'
) en op het Laatste Oordeel ('The trumpet shall sound'
). Een groots opgezet 'Amen'
bevestigt en besluit dit oratorium, dat Händel zelf 'Sacred Oratorio'
noemde.
Händel componeerde de Messiah in het najaar van 1741, in 22 dagen. Een half jaar later was hij op bezoek in Ierland, waar op 13 april 1742 in Dublin de eerste uitvoering van de Messiah plaatsvond ter gelegenheid van een liefdadigheidsconcert in de Music Hall. Het oratorium sloeg in als een bom! De eerste uitvoering in Engeland vond pas een jaar later plaats en werd niet zo enthousiast ontvangen. Wel gebeurde het toen dat bij de inzet van het koor 'Hallelujah'
koning George II van zijn plaats opstond en de lofzang staande aanhoorde. Het publiek volgde zijn voorbeeld en nog steeds is het in Engeland traditie dat het publiek voor het zingen van het 'Hallelujah'
opstaat. Tijdens Händels leven werd de Messiah in totaal 56 keer uitgevoerd.
Händels oratorium beïnvloedde onder andere Joseph Haydn, die Die Schöpfung en Die Jahreszeiten componeerde, nadat hij de Messiah had gehoord. Mozart bewerkte de Messiah in 1790; hij componeerde er middenstemmen bij en bewerkte de trompetpartijen. Sinds 1960 wordt de originele versie weer uitgevoerd. Het is niet bekend wanneer de eerste uitvoering van de Messiah in Nederland plaatsvond. Wel is bekend dat het oratorium tot ±1950 in het Duits werd gezongen.
Georg Friedrich Händel werd in 1685 geboren in Halle, Duitsland en was een tijdgenoot van J.S. Bach. Als 18-jarige kwam hij al onder de indruk van het Italiaanse belcanto. Hij reist vier jaar lang door Italië, bezoekt o.a. Florence, Rome, Napels en Venetië, waar hij zichzelf als opera-componist ontwikkelt.
Na een succesvolle ontvangst van zijn opera Rinaldo in Londen in 1712 vestigt Händel zich daar definitief. Zijn vroegere werkgever, de keurvorst van Hannover, wordt in 1714 gekroond tot koning George I van Engeland. Voor hem componeert Händel de Water Music, uitgevoerd op de Thames. Er volgen succesvolle jaren van operacompositie voor Händel. Hij zal tot het einde van zijn leven in Londen blijven en drukt zijn stempel op de verlichte burgermaatschappij van die wereldstad. Zijn opera's worden in heel Europa gespeeld.
Na veertig opera's legt Händel zich toe op het Engelse oratorium, waardoor de koortraditie herleeft. Een oratorium is een groots opgezette vocale en instrumentale compositie over een ernstig en niet zelden ook religieus gegeven. In zijn oratoria neemt Händel de aristocratische toon van de opera seria (ernstige Italiaanse opera) over, maar door alles eenvoudiger te maken en door toevoeging van grote koren wordt deze vorm geschikt voor het grote publiek. Messiah staat aan het begin van de populariteit van Händels oratoria.
Alhoewel het oratorium in Engeland geen deel uitmaakt van de liturgie, is Händel niet helemaal los te zien van het kerklied, ook al gebruikt hij geen koralen zoals Bach. Wel is de kerkelijke sfeer in veel koren van Händels oratoria duidelijk te proeven. Zijn koren hebben vaak een hymnisch karakter en worden met grote vakmanschap opgeluisterd door canons en fuga's.
Händel wordt op hoge leeftijd blind en overlijdt in 1759. Hij is bijgezet in de Westminster Abbey.
Biografieën van onderstaande personen worden zo snel mogelijk toegevoegd.
Joost van der Linden volgde na zijn studie aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag verschillende Masterclasses. Hij heeft gezongen bij het Collegium Vocale Gent en de Chapelle Royal o.l.v. Philippe Herreweghe. Momenteel zingt hij o.a. bij het Nederlands Kamerkoor en The Amsterdam Baroque Choir o.l.v. Ton Koopman.
Joost van der Linden is een veelgevraagd solist voor de passiewerken van Bach en treedt op in binnen- en buitenland. Hij zong op diverse internationale festivals, zoals het Greynof Festival in Wales, in de Fairy Queen van Purcell op het Aldeburgh Festival, in Alceste van Händel in Quimper en in Mozarts Bastien en Bastienne in Dyon. Tevens heeft hij als solist meegewerkt aan diverse radioproducties en CD-opnamen, met het ensemble Songcircle verzorgt hij liedconcerten voor de vereniging Vrienden van het Lied.
Math Dirks studeerde aan de conservatoria van Maastricht en Amsterdam en behaalde vervolgens de Akte Opera. Hij werd door Elisabeth Schwarzkopf uitgenodigd om deel te nemen aan haar Masterclass in Amsterdam. Hij won de tweede prijs en de prijs van de 'Vrienden van het lied' tijdens het Internationaal Vocalisten Concours in 's Hertogenbosch in 1986. Hij zong onder dirigenten als Edo de Waard, Kenneth Montgomery, Jean Fournet en Kees Bakels, met wie hij verschillende CD-opnamen maakte.
In 1987 debuteerde Math Dirks bij Opera Forum en zong daar o.a. in Fidelio, Carmen en Die Zauberflöte. Hij zong bij de Nederlandse Opera en trad op in het Gewandthaus in Leipzig en in de Opéra Bastille in Parijs.
Ensembl' Esprit is ontstaan op initiatief van Martin Buninga, artistiek leider en Christien Grotentraast, hoboïste. Vanaf vrijwel het eerste moment zijn daar ook Kees Hilhorst, concertmeester en Anne van Veen, manager, bij betrokken. Het franse woord 'Esprit' betekent geest, ziel, maar ook verstand en bedoeling. In dit ene woordje is gevat waar Ensembl' Esprit voor staat, namelijk: met hart en ziel musiceren, daarbij ondersteund door een organisatie, waarbij het verstand een bepalende factor is.
Ensembl' Esprit is een symfonieorkest dat zich toelegt op koorbegeleidingen. Daarnaast geeft het orkest ook concerten met symfonische werken.
Ensembl' Esprit is een jong orkest. In juni 1999 heeft het orkest zich voor het eerst gepresenteerd middels twee succesvolle presentatieconcerten. Daaruit zijn een aantal koorbegeleidingen voortgekomen, onder andere de Matthäus Passion van J.S. Bach met het Deventer Toonkunstkoor "Euterpe" en de Krönungsmesse van Mozart. Naast dit barokke en klassieke repertoire speelt Ensembl' Esprit ook graag opera, hetgeen onlangs heeft geresulteerd in een serie concerten met het Gelders Opera- en Operette Gezelschap.
Dirigent Frank Deiman studeerde piano, koor- en orkestdirectie aan het Conservatorium in Enschede, waar hij nu werkt als docent piano en ensembleleiding.
Hij is dirigent van diverse koren en momenteel leidt hij naast Toonkunstkoor Euterpe het kamerorkest Friends of Art. Naast het dirigeren van koren en orkesten speelt hij als pianist regelmatig bij cabaretvoorstellingen.
Deiman schrijft muziek voor theater, zoals o.a. voor "Het Twents Paradijs" (over de ondergang van de Twentse textiel) en "Peer Gynt", een productie van de Engelenbak in Amsterdam, en de volksmusical "De Pathmosprinses". Op tekst van Willem Wilmink en muziek van Frank Deiman voerde 'Toonarbeiderbond Twente', een klein professioneel gezelschap, deze voorstelling uit. In het Saxion Operafestival 2000 en 2001 leidde Deiman de nederlandstalige familievoorstelling "http://www.b@rbier.nl", waarin hij de muziek van Rossini bewerkte voor solisten, kinderkoor en een klein ensemble. Dit jaar wordt de familie-opera "Meralda" opgevoerd, eveneens op de tekst van Willem Wilmink en de muziek van Frank Deiman. In het Vestzaktheater in Enschede werkt Deiman als muzikaal leider, onlangs van de musical "Anatevka" en nu van de productie "Metropolis". In oktober 2001 ontving Deiman de Rinus Luttikhuis Prijs, waarmee hij in Enschede werd onderscheiden voor zijn inzet om met kinderen en amateurs muziek te maken.
Grote of Lebuïnuskerk
zaterdag 7 december 2002
Aanvang 20.00 uur
door René de Cocq
9 december 2002 - 'Messiah' van Händel door Deventer Toonkunstkoor "Euterpe" o.l.v. Frank Deiman met solisten en Ensembl'Esprit. Gehoord: 7/12 Lebuïnuskerk Deventer.
Natuurlijk is 'Messiah' een van de meest geliefde oratoria in de muziekgeschiedenis, en het is al even natuurlijk dat een béétje (oratorium)koor het graag eens wil uitvoeren. Maar met al dat enthousiasme en al die inzet lopen veel amateurkoren toch al snel aan tegen de voetangels en klemmen die Georg Friedrich Händel zo rijkelijk op hun weg heeft gezet.
Het werk bevat tal van koorpartijen die niet alleen zijn opgezet in de fugavorm (al lastig genoeg), maar bovendien zijn volgezet met coloratuurpassages: veel nootjes in acrobatisch snelle loopjes die hoge eisen stellen aan de zangtechniek en de koordiscipline. Ook Euterpe liet zaterdag horen hoe moeilijk die coloraturen hier en daar zijn: dan werd het koorgeluid wat rafelig en kwamen de verschillende stemgroepen vooral nog tot een min of meer geslaagde gezamenlijke afloop dank zij de beheerste dwang die uitgaat van de slagtechniek van dirigent Frank Deiman.
Op zichzelf is een ontsporinkje hier of daar natuurlijk geen ramp en al helemaal geen schande, maar Händel geeft in zijn Messiah het koor maar bitter weinig kans op revanche. Tegenover al die veeleisende nootjes staan maar heel weinig passages waarin de zangvereniging kan laten horen dat ze ook nog een mooi warm koorgeluid kan produceren. Op die, gerekend op de 2,5 uur speelduur van het werk, al te spaarzame momenten bewees Euterpe dat wel in huis te hebben.
Misschien ligt de grote kracht van Messiah wel minder in de koorpartijen dan in de soms sublieme aria's die Händel heeft nagelaten. Die vragen om grote draagkracht van de uitvoerende solisten, en Euterpe had zaterdag een aardig gelukkige hand. Vooral invalster-sopraan Hieke Meppelink maakte een geweldige indruk met glasheldere intonatie en dictie, en een gedreven projectie van haar stem in de bepaald niet gemakkelijke ruimte die de Lebuïnus nu eenmaal is.
De alt Margriet van Reisen heeft een mooie stem maar miste wat overtuigingskracht, zeker in het laag; zeker de beroemde aria O thou that tellest good tidings leed daaronder. Tenor Joost van der Linden en bas Math Dirks toonden zich betrouwbare en geloofwaardige vertolkers.
Dat er van het koorgeluid van Euterpe wat warmte afstraalde was zaterdag geen overbodige luxe in de kille grote kerk, waar het publiek in grote meerderheid de winterjas maar aanhield. Voor koor, orkest en solisten was dat vanzelfsprekend geen optie; des te meer bewondering verdient de voelbare inzet waarmee deze uitvoering werd neergezet.
Deventer Dagblad, 9 december 2002
Dit artikel is ook te vinden op het volgende adres: http://www.deventerdagblad.nl/regioportal/DD/0,2622,4443-Regionaal-Nieuws!KCE!__1357125_,00.html
Open deze pagina zonder frames - Open deze pagina zonder opmaak
Home - Aspirant Leden - Programma - Contact - Vrienden van Euterpe - Gastenboek - Links - Concerten - Sitemap - Archief - Intern
Matthäus Passion - Requiem
Deze website wordt gehost door 123XS Webhosting Services.
